Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) personel sisteminde “sicil” kavramı, bir askerin mesleki yeterliliğini, disiplini, karakterini ve görevdeki başarısını ölçen en temel değerlendirme aracıdır. Subay ve astsubaylar ve uzman erbaşların mesleki geleceğini doğrudan etkileyen sicil notu, terfiden görev değişikliğine kadar birçok idari kararda belirleyici rol oynar.

1. Sicil Nedir?

Sicil, bir askeri personelin mesleki performansını ve davranışlarını belirli dönemlerde sicil üstleri tarafından puanlandırma esasına göre değerlendiren resmi bir belgedir. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu ve buna dayanılarak çıkarılan Subay Sicil Yönetmeliği ile Astsubay Sicil Yönetmeliği bu sürecin usul ve esaslarını ayrıntılı olarak düzenler.

Her sicil dönemi sonunda, personelin görev performansı, liderlik becerisi, disiplin anlayışı, mesleki bilgi düzeyi ve temsil yeteneği gibi kriterler üzerinden bir puanlama yapılır.

2. Subay Sicil Yönetmeliği’ne Göre Sicil Değerlendirmesi

Subay Sicil Yönetmeliği, subayların görevdeki başarısını ölçmek üzere kapsamlı bir sistem kurmuştur. Değerlendirmede şu temel ilkeler geçerlidir:

• Sicil Notu Kategorileri:
  • 93 ve üzeri → Üstün Başarılı
  • 85 – 92,99 → Başarılı
  • 71 – 84,99 → Yeterli
  • 59,99 ve altı → Yetersiz
• Sicil Üstleri: En az üç ay birlikte görev yapan birinci, ikinci ve gerektiğinde üçüncü sicil üstü tarafından değerlendirme yapılır.
• Gerekçe Zorunluluğu: “Üstün başarılı” veya “yetersiz” gibi uç kategorilerde mutlaka yazılı gerekçe belirtilmelidir.
• Denetim: Kuvvet Komutanlıklarında oluşturulan Sicil Değerlendirme ve Denetleme Kurulları, sicil belgelerini inceleyerek keyfi veya gerekçesiz değerlendirmeleri iptal edebilir.

Sicil ortalaması, rütbe katsayılarıyla çarpılarak hesaplanır ve bu ortalama personelin terfi, kurs seçimi, görev ataması gibi işlemlerde esas alınır.

3. Astsubay Sicil Yönetmeliği’ne Göre Sicil Değerlendirmesi

Astsubay Sicil Yönetmeliği esas itibarıyla Subay Sicil Yönetmeliği ile paralellik gösterir; ancak sistem daha sadeleştirilmiştir.

• Sicil değerlendirmesi genellikle birinci ve ikinci sicil üstü tarafından yapılır.
• Sicil belgesi; mesleki bilgi, disiplini, görev bilinci, liderlik, ahlaki değerler ve temsil gücü gibi kriterleri kapsar.
• 60 puanın altına düşenler kademe ilerlemesi yapamaz ve “yetersiz” sayılır.
• Kuvvet Komutanlıkları nezdinde kurulan Astsubay Sicil Denetleme Kurulları, ölçüsüz veya gerekçesiz verilen sicilleri inceleyebilir.

4. Sicil Değerlendirmesinde Objektiflik ve Somutluk Şartı: Emsal Kararlar Işığında

Sicil değerlendirmesi sürecinde, adil ve hukuka uygun sonuçlar elde etmek için belirli ilkelere dikkat edilmesi hayati önem taşır:

• Somut Dayanak: Sicil notu mutlaka gözleme, belgeye ve görev performansına dayanmalıdır. Kişisel görüş veya kanaatle değil, ölçülebilir kriterlerle değerlendirme yapılmalıdır.
• Tutarlılık: Önceki yıllara göre aşırı düşüş varsa, bu fark objektif ve somut gerekçelerle açıklanmalıdır.
• Denetim Hakkı: Personel, hakkındaki sicil notuna karşı yargı yoluna başvurabilir; gerekçesiz düşük notlar iptal edilebilir.

Emsal Karar: Sicil Notu Somut Gerekçeye Dayanmalıdır

Konya 1. İdare Mahkemesi’nin 2021/946 E., 2021/270 K. sayılı kararı ile Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 2022/1210 E., 2022/2032 K. sayılı onama kararı, sicil değerlendirmelerinde somut gerekçe zorunluluğunu vurgulayan önemli bir emsal teşkil etmektedir.

Olayın Özeti:
Davacı subayın 2021 yılına ait sicil notu 81,92 olarak belirlenmiş ve “başarılı” kategorisinde yer almıştır. Ancak, davacı hakkında FETÖ/PDY bağlantısına dair hiçbir somut delil bulunmadığı, hakkında “Kovuşturmaya Yer Olmadığı” kararı verildiği, sicil yılına ilişkin herhangi bir idari veya adli soruşturma yahut disiplin cezası bulunmadığı ve önceki yıllarda “üstün başarılı” olarak değerlendirildiği tespit edilmiştir.

Mahkemenin Değerlendirmesi:
Mahkeme, sicil notunun somut bir gerekçeye veya belgeye dayanmaksızın düşürülmesini hukuka aykırı bulmuş ve işlem iptaline karar vermiştir. Kararda şu ifadelere yer verilmiştir: “Davacı hakkında, sicil değerlendirme notunun önceki yıllara nazaran düşük takdir edilmesini gerektirecek herhangi bir fiil bulunmadığından, dava konusu sicil notunda hukuka uygunluk görülmemiştir.”

Kararın Önemi:
Bu emsal karar, subay ve astsubay sicil sisteminde “gerekçesizlik” ve “keyfî değerlendirme” kavramlarının hukuken kabul edilemeyeceğini ortaya koymuş; sicil işlemlerinin ölçülülük, nesnellik ve somutluk ilkelerine dayanması gerektiğini açıkça vurgulamıştır. Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idari işlemlerin şeffaf, öngörülebilir ve somut verilere dayalı olması, askeri personelinin kariyer güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

Sicil, bir askerin mesleki kaderini belirleyen en kritik unsurlardan biridir. Ancak sicil değerlendirmesi, kişisel kanaate değil somut gözleme ve belgeye dayanmalıdır. Yargı kararları da göstermektedir ki, gerekçesiz düşük sicil notları iptal edilebilir ve personelin onuru ile kariyerinin korunması hukuken güvence altındadır. Bu durum, TSK bünyesindeki değerlendirme mekanizmalarının adaleti ve objektifliği sağlamadaki sorumluluğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir.