Kamu kurumlarında güvenlik amacıyla yerleştirilen kamera sistemlerinin, ne yazık ki zaman zaman çalışan memurların mesai takibinde veya disiplin soruşturmalarına dayanak oluşturmak amacıyla kullanıldığına şahit oluyoruz. Ancak bu tür uygulamalar, idare mahkemeleri ve Danıştay'ın pek çok kararıyla hukuka aykırı bulunuyor. Temel hak ve özgürlüklerin ihlali olarak nitelendirilen bu denetim şekli, mevzuat ve yargı kararlarıyla açıkça yasaklanmış durumda.

Güvenlik İçin Var, Denetim İçin Değil!

Kamera sistemlerinin asli amacı, kurumun ve çalışanların güvenliğini sağlamaktır. İstanbul 3. İdare Mahkemesi ve Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi gibi önemli mercilerin kararları, kamera kayıtlarının bir memur hakkında disiplin soruşturmasına dayanak yapılmasının hukuka aykırı olduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur. Mahkemeler, çalışanların her anının gözetlenmesinin "insan onuruna ve temel kişilik haklarına aykırı" olduğunu defalarca vurgulamıştır.

Başbakanlık Genelgesi Çok Açık: "Önüne Geçin"

Konuyla ilgili en önemli düzenlemelerden biri, 30 Ocak 2010 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2010/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi’dir. Genelgenin 5. maddesi, kamu kurum ve kuruluşlarına açık bir talimat vererek şunları belirtir: "Kamu kurum ve kuruluşlarında hizmet yürütülen mahallerin kamera ile izlenmesi uygulamaları gözden geçirilecek; güvenlik ihtiyacı dışında, insan onuruna ve temel kişilik haklarına aykırı şekilde kamu görevlilerinin izlenmesine imkân veren uygulamaların önüne geçilecektir." Bu madde, kameraların işyeri güvenliği dışında kullanılamayacağını ve denetim aracı olamayacağını açıkça hükme bağlamaktadır.

Anayasa ve AİHS Güvencesi

Hukukçulara göre, memurların sürekli kameralarla izlenmesi, Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayatın gizliliği hakkını ihlal etmektedir. Aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 8. maddesi kapsamında da işyerinde sürekli gözetim, "ölçülülük ilkesine aykırı" kabul edilmektedir. Yani hem ulusal hem de uluslararası hukuk, bu tür bir denetime izin vermemektedir.

Hukuka Aykırı Kayıtlar Disiplin Cezasına Dayanak Olamaz: Delil Yasakları ve Hukuki Geçersizlik

En kritik noktalardan biri de, hukuka aykırı yollarla elde edilen kamera kayıtlarının disiplin cezasına dayanak yapılamayacağıdır. İdare mahkemeleri ve Danıştay'ın yerleşik kararları da bu yöndedir. Hukuk sistemimizde "hukuka aykırı delillerin kullanılamazlığı" (veya "zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir" ilkesi) temel bir prensiptir.

Bir kamera kaydı, eğer yasal amacının (güvenlik) dışına çıkarak, memurların özel hayatının gizliliğini ihlal edecek şekilde mesai takibi veya davranış denetimi için kullanılmışsa, elde edilme şekli itibarıyla hukuka aykırı hale gelir. Bu durumda, ilgili kayıtlar, Anayasa, AİHS ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olarak elde edildiği için "hukuken yok hükmündedir". Yani, bu tür kayıtlar üzerinden bir memur hakkında disiplin soruşturması başlatılması, soruşturma raporu düzenlenmesi ve nihayetinde disiplin cezası verilmesi, en baştan sona hukuka aykırı bir süreçtir.

Yargı mercileri, bu tür durumlarda, disiplin cezasının dayanağını oluşturan delillerin hukuka aykırı olduğunu tespit ettiklerinde, doğrudan cezanın iptaline karar vermektedir. Bu durum, sadece çalışanın haklarını korumakla kalmaz, aynı zamanda idarenin de hukuk devleti ilkesine uygun hareket etmesini temin eder. Bir memurun mesai takibinin kameralarla yapılması, ardından bu kayıtlara dayanarak soruşturma açılması ve ceza verilmesi, en baştan sona hukuka aykırı bir süreçtir ve yargı tarafından iptal edilmesi gereken bir uygulamadır.

Kamu Görevlilerine Önemli Mesaj

Unutmayalım ki kameralar, güvenlik için vardır, denetim için değil. Kamu görevlilerinin mesai saatlerini veya davranışlarını izlemek amacıyla kullanılan kamera uygulamaları, yargı kararlarıyla da, genelgelerle de iptal edilmesi gereken bir uygulama olarak kabul edilmektedir. Her kamu görevlisi, bu konuda yasal haklarının bilincinde olmalı ve insan onuruna yaraşır bir çalışma ortamı talep etme hakkına sahiptir.